Demirtepe ve Çevresinde Bulunan Antik Kentler

0
963

Demirtepe ve çevresi tarih çağları boyunca türlü devletlerin egemenliğinde bulunmuştur. Uzun süre Yunanistan Kolinizatörlerinin yerleşme yeri olmuştur. Daha sonra önce Lidya, ardından Pers İmparatorluğuna bağlanmıştır. Bundan sonra da sırasıyla Mykele Deniz savaşından sonra M.Ö. 479 yılında Atina’nın, M.Ö. 334 yılında ise İskender’in egemenliğini kabul etmiştir.

lysimachia-thrace-bolayir-antik-haritasi

Ünlü Seyyah Evliya Çelebi Seyahatname’sinde Gelibolu’ya yer vermiştir. Evliya Çelebi’ye göre Gelibolu Kalesi Kral Flikos tarafından kurulmuş ve o zamanlardaki adı “Flikos Pergar” dır (Yunan tarihçilere dayanarak yazmıştır).

Demirtepe Köyü çevresinde şu ana kadar tespit edilmiş Lysmahia ve Caria isimlerinde iki tane antik kent bulunmaktadır.

Lysmahia (Lizimahiya – Lysimakheia)

M.Ö. 309-308 yıllarında, Büyük İskender’in komutanlarından Lysimakhos tarafından kurulan Lysimakheia, M.Ö.287 yılında kuruluşundan sadece 22 yıl sonra büyük bir depremle yerle bir oldu.Yeniden inşa edilen kent M.Ö.202 yılında Makedonya Kralı 5. Philip’in eline geçti. 2. Makedonya Savaşı sonucunda Seleukos kralı 3. Antiokhos ile yapılan antlaşma sonucunda Philip M.Ö.197 yılında Lysimakheia’dan kuvvetlerini çekti. Bunu fırsat bilen Thraklar Lysimakheia’yı tahrip ettiler. 196 yılında 3. Antiochos Lysimakheia’yı Trakya bölgesi yönetimini üstlenen oğlu 4. Seleukos için tümüyle onartmıştır. 188 yılında yapılan Apameia Barışı’ndan sonra Trakya Kersonessos’u ile birlikte Bergama Krallığı’nın kontrolüne geçen Lysimakheia, M.Ö.144 yılında Thrak krallarından Diegylis tarafından bir kez daha tahrip edilmiştir.

5p3j15

Hellenistik Devrin önemli olaylarına sahne olan Lysimakheia’nın Bolayır’da aranmasını gerektirecek bazı önemli epigrafik ve arkeolojik buluntular son elli yılda ortaya çıkmaya başlamıştır.

Prof. Dr. Mustafa Hamdi Sayar tarafından yapılan araştırmalar sonucunda Bolayır’da bulunan mermer stel (mezar taşı) üzerine yazılmış olan bir sözleşme metnini içeren 30 satırlık yazıt Lysimakheia’nın yerinin Bolayır olduğunu artık hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde belgelemektedir. Üst kısmı kırıldığından,yazıtın hangi tarihi olayla ilgili olduğu tam olarak anlaşılamamaktadır. Ancak yazıtın kalan kısmında şehrin kuruluşuna katkıda bulunanların yararlanacağı ayrıcalıklar ve vergi muafiyetleri anlatılmaktadır. Ayrıca bu sözleşme metninin iki papyrusa yazıldıktan sonra komutanlara ve meclis üyelerine bire nüsha verilmesi,metnin birer kopyasının da mermer steller üzerine yazdırılarak bunlardan birinin İlion’daki Athena Tapınağında,diğerinin Semadirek(Samothrake)Adası’ndaki Büyük Tanrılar Kutsal Alanında ve üçüncüsünün de Lysimakheia’daki Homonoia sunağına diktirilmeleri öngörülmektedir. Bolayır’da bulunan stel yazıtta sözü edildiği gibi Lysimakheia’daki Homonia sunağına dikilen steldi.. Böylece hem Lysimakheia’da bir Homonoia sunağının varlığını,hem de Helenistik Devrin önemli kentlerinden biri olan Lysimakheia’nın yerini kesin olarak öğrenebilmekteyiz.

Prof. Dr. Mustafa Hamdi SAYAR, 1999 yılında araştırmaları sırasında,Latince bir yazıt bulunan bir evin bahçesinde,Erken Bizans Dönemi’ne ait bir kilisenin mermerden mimari elemanlarını bulduğunu ve Bolayır’ın Erken ve Orta Bizans Dönemi’nde kullanılan kiliselerden birini belgelediğini belirtmektedir. Bolayır’ın ismi antik dönem sonrasında(Hellenistik ve Roma Dönemi sonrası)Plagiari’dir. Bu eserler,Lysimakheia’nın sanıldığı gibi M.Ö.140 yılında tamamen ortadan kaldırılmadığını,eski önemini yitirmesine rağmen,Gelibolu Yarımadası üzerindeki konumu nedeniyle Roma ve Bizans devirlerinde varlığını sürdürmeye devam ettiğini kanıtlamaktadır.

Caria (Kardiya)

Kardia antik kenti, Gelibolu Yarımadası’nın batı kıyısında, Bolayır’ın hemen karşısındaki Bakla Burnu’nda yer almaktadır.Kardia, Milet ve Klazomenai’dan gelen koloni kurucuları tarafından kurulmuş olup, Thrak kabilelerinden Apsinthiler’in saldırıları sonucu tahrip olmuş ve Atinalı Miltiades tarafından M.Ö. 560 yılında yeniden iskan edilmiştir. Gelibolu Yarımadası’ndaki şehirleri Thrak kabilelerinin saldırılarından korumak amacıyla yapılan duvar, Kardia’nın kuzeyinden geçmekteydi. M.Ö.309 yılında Kral Lysimakhos tarafından Lysimakheia’nın kuruluşu sırasında tahrip edilmiştir. Çoğunluğunu Aiolialıla’rın oluşturduğu Kardia halkı da, Lysimakheia’ya getirilmiştir.

Kardia’nın M.Ö.309 yılında Kral Lysimakhos tarafından tamamen imha edilene kadar,stratejik konumu nedeniyle bir çok zarara uğradığı bilinmektedir. Bu saldırılardan biri Demosthenes’in nutuklarında değindiği Atinalı komutan Diopeithes’in Kardialılar’ın Atinalıları arazilerine sokmamaları üzerine kente yaptığı askeri harekattır. Kardia şehri M.Ö.346 yılındaki bu saldırı sırasında Makedonya Kralı 2. Philip’ten yardım istemek zorunda kalmıştır.

Kardiya kentinden halen bazı kalıntılar mevcuttur. Kente ait eski paralar bulunmuştur. İskender’den önceki devirlere ait gümüş paralara da rastlanmıştır. 1967 yılında bir çiftçi 34.60 gram ağırlığında, altın tel üzerine dizilmiş defne yapraklarından oluşmuş bir taç bulmuş ve bu taç Çanakkale arkeoloji Müzesi’ne teslim edilmiştir. Miltiadeb burada kurduğu koloninin güvenliğini sağlamak için, Saroz’dan Marmara’ya uzanan bir duvar ördürmüştür. Bu duvarın kalıntılarına halen Ortaköy’de rastlanmaktadır.

KAYNAKLAR:

  • Prof.Dr. Mustafa Hamdi Sayar; 18. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1. cilt ‘‘Doğu Trakya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları, 1999’’, Kültür Bakanlığı Milli Kütüphane Basımevi-2001, Sayfa;289-300
  • Prof.Dr. Mustafa Hamdi Sayar, 16. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1, Cilt S:426-427

CEVAP VER